Nasza Patronka Maria Skłodowska-Curie

Najsłynniejsza i najskromniejsza kobieta świata Maria Skłodowska-Curie była pierwszą kobietą, która otrzymała dwukrotnie prestiżową Nagrodę Nobla – za pionierskie badania z dziedziny fizyki i chemii. Polska uczona zdobyła międzynarodową sławę i uznanie. Prowadziła do nich droga niełatwa, pełna poświęceń i wyrzeczeń.

Urodziła się w Warszawie 7 listopada 1867r. w rodzinie nauczycielskiej(ojciec uczył fizyki i matematyki, matka była przełożoną szkoły dla dziewcząt w Warszawie) jako najmłodsza z pięciorga dzieci państwa Skłodowskich. Gdy Maria miała 9 lat, umarła jej matka. Był to pierwszy i, jak się później okazało, nie jedyny cios od losu. Po ukończeniu gimnazjum z pierwszą lokatą w klasie pracowała jako guwernantka i skrzętnie zbierała pieniądze na własne studia za granicą. Z wielkim zapałem uczęszczała też na wykłady tzw. Uniwersytetu Latającego, stworzonego w Warszawie. Wreszcie, w wieku 24 lat, wyjechała do Paryża i zaczęła studiować na Sorbonie fizykę i matematykę. Jako pierwsza studiująca te dyscypliny kobieta i najlepsza na roku, zdaje w 1893 r. egzamin z fizyki, zajmując wśród studentów pierwsze miejsce.

Krakowski „Czas” tak komentował ten sukces: „ Panna Maria Skłodowska złożyła egzamin na wszechnicy paryskiej z niezwykłym powodzeniem (...) Do egzaminu stanęło 66 kandydatów i jedna kandydatka, stopień naukowy przyznano 19 osobom, w tej liczbie panna Skłodowska była pierwsza na liście.” Rok później zalicza egzamin z matematyki z drugą lokatą. Po uzyskaniu na Sorbonie licencjatu z fizyki i matematyki Maria pragnęła kontynuować pracę naukową na jednej z uczelni krajowych w ówczesnej Galicji, w Krakowie lub Lwowie. Niestety, nie udało jej się podjąć pracy naukowej w ojczyźnie, wraca więc do Paryża. Tam czekał już na nią Piotr Curie, z którym bierze ślub 26 lipca 1895 roku. Razem poświęcili się całkowicie badaniom naukowym z zakresu promieniotwórczości.

Małżonkowie kontynuowali i rozwijali doświadczenia A. H. Becquerela w tej dziedzinie. W prymitywnych warunkach, w opuszczonej szopie, wyposażonej w kilka tylko stołów, piecyków i palników gazowych, pracowali od wczesnego rana do późnej nocy. „W tej nędznej szopie przeżyliśmy najlepsze i najszczęśliwsze nasze lata.” -będzie wspominać później Maria Skłodowskiej-Curie. Efektem ogromnej pracy było odkrycie w lipcu 1898r. wysoce radioaktywnego pierwiastka, który na cześć ojczyzny Marii małżonkowie nazwali polonem. „Przypuszczamy, że ciało, które wyodrębniliśmy ze smółki uranowej zawiera nieznany jeszcze metal, zbliżony do bizmutu ze swoich właściwości chemicznych. Jeśli istnienie tego metalu się potwierdzi, proponujemy dla niego nazwę -od imienia ojczyzny jednego z nas.” - tak pisali do Francuskiej Akademii Nauk. Po dalszych doświadczeniach odkryli jeszcze bardziej radioaktywny pierwiastek – rad. Państwo Curie nie opatentowali swego wynalazku, oddając go w służbę ludzkości. Uważali, że „Rad nie powinien wzbogacić nikogo. Należy do wszystkich ludzi.” Gdy w 1903r. została im przyznana Nagroda Nobla, pieniądze otrzymane z tego tytułu przeznaczyli na dalsze badania. Chociaż od 24 roku życia Maria mieszkała stale w Paryżu, zawsze pamiętała, że jest Polką. Część pieniędzy, jakie otrzymali państwo Curie z racji przyznania im Nagrody Nobla w 1903r., przeznaczyli też na stypendia dla studentów – Polaków i budowę sanatorium w Zakopanem. Podobnie postąpiła Maria Skłodowska-Curie w 1911r., otrzymawszy po raz drugi Nagrodę Nobla. Po tragicznej śmierci męża(1906) całkowicie poświęciła się pracy.

Została profesorem Sorbony i po nim objęła katedrę fizyki. Wychowała dwie córki: Irenę i Ewę. Irena wspólnie ze swoim mężem Fryderykiem Joliot otrzymała w 1934r. Nagrodę Nobla. Z uwagi na swe liczne odkrycia, zwłaszcza radu, który znalazł zastosowanie w medycynie, Maria Skłodowska-Curie została członkiem Francuskiej Akademii Medycyny. Energicznie pomagała w zorganizowaniu otwartej w 1912r. pracowni radiologicznej Warszawskiego Towarzystwa Naukowego, a później w 1932r.wzięła udział w otwarciu Instytutu Radowego w Warszawie. Była to ostatnia wizyta naszej rodaczki w ojczyźnie. Umiera 4 lipca 1934r. na skutek anemii złośliwej.

Albert Einstein nazwał ją „najsłynniejszą i najskromniejszą kobietą świata.” Jakże trafne to określenie. Świadczy o tym całe życie wielkiej Polki, pozostającej do dziś jedyną kobietą , która dostała dwukrotnie Nagrodę Nobla z dwóch różnych dziedzin nauki.

JANUSZ CZUBA